6191 Sayılı Kanun Yerleştirme İşlemleri: Sözleşmeli Erbaş ve Erlerin Kamuya Geçişi (2026 Güncel)

6191 sayılı Kanun yerleştirme işlemleri, Türk Silahlı Kuvvetlerinde sözleşmeli olarak görev yapan erbaş ve erlerin askerlik hizmetlerini tamamladıktan sonra kamu kurum ve kuruluşlarına memur olarak atanmalarını düzenleyen önemli bir mevzuat alanıdır. 2026 yılı itibarıyla yapılan kapsamlı değişikliklerle bu süreç yeniden şekillendirilmiş; atanabilecek kadrolar somutlaştırılmış, yaş sınırı getirilmiş ve yerleştirme yöntemi kura-sözlü sınav sistemine geçirilmiştir.

Bu rehber şunu cevaplar: 6191 sayılı Kanun kapsamında hangi kamu kurumları personel yerleştirir? Kimler başvurabilir? Hangi kadrolar açıktır? Süreç nasıl işler? 2026 değişiklikleri neler getirmiştir?

Son güncelleme: 24 Ağustos 2026

Hızlı örnek: Kaç personelde kaç kontenjan ayırmanız gerekir?

Kamu kurumlarının en çok merak ettiği soru şudur: Toplamda kaç personel alırsam, 6191 kapsamında kaç kontenjan ayırmam gerekir? Aşağıda farklı ölçeklerdeki kamu kurumları için hesaplama örneklerini görebilirsiniz:

6191 sayılı Kanun nedir ve neyi düzenler?

6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu, 10 Mart 2011 tarihinde kabul edilmiş ve Türk Silahlı Kuvvetlerinde sözleşmeli statüde görev yapan erbaş ve erlerin hukuki statüsünü, sözleşme sürelerini, mali haklarını, sosyal güvencelerini ve sözleşme fesih koşullarını düzenleyen temel kanundur. Kanunun temel amacı, profesyonel ordu yapısının güçlendirilmesi çerçevesinde sözleşmeli personelin haklarını korurken, TSK'nin personel ihtiyacını karşılamaktır.

Kanunun en dikkat çekici hükümlerinden biri ise 2013 yılında 6496 sayılı Kanunla eklenen Ek Madde 1'dir. Bu madde, sözleşmeli erbaş ve er olarak belirli bir hizmet süresini tamamlayarak TSK'dan ayrılan kişilerin kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilmesine olanak tanımaktadır. Bu hüküm, birçok kamu kurumunun personel alım süreçlerini doğrudan etkilemektedir.

Ek Madde 1: Kamuda İstihdam Hakkı

Ek Madde 1'in temel prensibi şudur: Sözleşmeli erbaş ve er olarak en az yedi hizmet yılını tamamlayarak ayrılanlardan, nitelik belgesi olumlu olanlar, belirli şartlar altında kamu kurum ve kuruluşlarının boş kadro ve pozisyonlarına atanabilirler. Bu hüküm, askerlik görevini tamamlayan sözleşmeli personelin sivil hayata geçişsürecinde en önemli güvenceyi oluşturmaktadır.

2026 değişiklikleri: Neler değişti?

11 Temmuz 2026 tarihli ve 33307 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklik, 6191 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesini köklü biçimde yeniden düzenlemiştir. Bu değişiklikler, yerleştirme sürecini daha somut, denetlenebilir ve kontrollü hale getirmiştir.

1. Atanabilecek kadrolar somutlaştırıldı

Eski düzenlemekte "kamu kurum ve kuruluşlarının boş kadro ve pozisyonları" genel bir ifadeyle ifade ediliyordu. Yeni değişiklikle ise atanabilecek kadrolar tek tek sayılmış ve sınırlanmıştır:

• Zabıta memuru — Belediyelerin zabıta teşkilatında görev yapar
• İtfaiye eri — Belediyelerin itfaiye birimlerinde görev yapar
• Koruma ve güvenlik görevlisi — Kamu kurumlarında güvenlik hizmetlerini yürütür
• Çarşı ve mahalle bekçisi — Emniyet teşkilatında saha görevi yapar
• İnfaz ve koruma memuru — Adalet Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarında görev yapar
• Orman muhafaza memuru — Orman Genel Müdürlüğü birimlerinde görev yapar
• İdari gözetim personeli — İdari birimlerde gözetim görevi yapar
• Şoför ve destek personeli — Kurumlarda taşıma ve destek hizmetlerini yürütür

2. Yaş sınırı getirildi

Eski metinde yaş sınırı bulunmuyordu. Yeni düzenlemeyle başvuru tarihi itibarıyla 41 yaşını doldurmamış olma şartı eklenmiştir. Bu şart, yerleştirme sürecinin genç ve dinamik bir işgücüne yönelik olarak yeniden yapılandırılmasını amaçlamaktadır.

3. Yerleştirme yöntemi değişti

Eski sistemde Devlet Personel Başkanlığı aracılığıyla mülakat bazlı bir süreç işliyordu. Yeni sistemde ise:

1. 1
   Başvuru (Ekim sonu): Adayların kişisel bilgileri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına ekim ayının son günune kadar bildirilir. Başvuru her yıl yenilenir.
2. 2
   Kontenjan bildirimi (Aralık sonu): Kamu kurumları, ilgili unvanlarda yapacakları toplam alımlarının %10'unu bu kapsamda ayırarak Aralık ayı sonuna kadar ÇSGB'ye bildirir.
3. 3
   Kura ile aday belirleme (1 Mart'a kadar): Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, kılavuzda yer alan şartları taşıyanlar arasından kontenjanın 4 katı kadar adayı, tercihleri dikkate alarak kura yöntemiyle belirler.
4. 4
   Sözlü sınav (3 ay içinde): İlgili kurumlar tarafından oluşturulan komisyonlarca 3 ay içinde sözlü sınav yapılır. Başarılı olanlar atanır.

4. %10 kontenjan zorunluluğu

Belediyeler ve diğer kamu kurumları, 6191 kapsamındaki yerleştirmeler için belirli bir kontenjan ayırmakla yükümlüdür. Buna göre, ilgili unvanlarda yapılacak toplam kontenjanın ve atama izinlerinin %10'u bu kapsamda ayrılmalıdır. Önceki yıla ait bildirilen kontenjanların %10'u, yeni yılda açık ve nakil suretiyle atama sayılarına tabi değildir.

5. Yetkili kurum değişti

Yönetmelik çıkarma ve uygulamadaki tereddütleri giderme yetkisi Devlet Personel Başkanlığından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına devredilmiştir. Bu değişiklik, süreçlerin daha merkezi ve etkin biçimde yönetilmesini sağlamaktadır.

6. Dört yıl unvan kısıtlaması

Yeni eklenen hükme göre, bu madde kapsamında memur kadrolarına atananlar en az dört yıl süreyle başka bir unvana atanamazlar. Ayrıca, bu unvanlara her ne surette olursa olsun atananlar bu maddedeki hakkı kullanmış sayılır; tekrar bu haktan yararlanamazlar.

7. Sözlü sınav değerlendirme kriterleri

İlk kez sözlü sınavın değerlendirme kriterleri de kanunda düzenlenmiştir. Adaylar şu ölçütlere göre değerlendirilir:

• Genel kültür ve genel yetenek
• Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü
• Liyaakat ve temsil kabiliyeti
• Tutum ve davranışların göreve uygunluğu
• Öz güveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı
• Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı

Her sınav kurulu üyesi, bu kriterlerin her biri için 20'şer puan üzerinden değerlendirme yapar; üyelerin verdiği puanların aritmetik ortalaması sözlü sınav puanı olarak esas alınır.

8. Özel güvenlik eğitim muafiyeti

6191 kapsamında 7 hizmet yılını tamamlayarak ayrılan sözleşmeli erbaş ve erler hakkında, 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun 14. maddesindeki özel güvenlik temel eğitim şartı ile 10. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendindeki eğitim şartı aranmayacaktır.Bu muafiyet, sürecin hızlandırılmasını sağlamakta ve eğitim sürecinden geçmiş personelin avantajlı olmasını sağlamaktadır.

Kapsam dahilindeki kamu kurumları

6191 sayılı Kanun ek madde 1, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ekli cetvellerde yer alan tüm kamu idarelerini kapsamaktadır. Bu kapsama giren başlıca kurum tipleri şunlardır:

Önemli not: 2026 değişikliğiyle atanabilecek kadrolar sadece şu unvanlarla sınırlıdır: infaz ve koruma memuru, çarşı ve mahalle bekçisi, orman muhafaza memuru, idari gözetim personeli, koruma ve güvenlik görevlisi, zabıta memuru, itfaiye eri, şoför ve destek personeli. Diğer memur kadrolarına (veri hazırlama, bilgisayar işletmeni, vezne memuru vb.) 6191 kapsamında atama yapılması mümkün değildir.

Eski ve yeni düzenleme karşılaştırması

Kamu kurumları açısından 6191 yerleştirme süreci

6191 sayılı Kanun ek madde 1, sadece belediyeleri değil; 5018 sayılı Kanun ekli cetvellerde yer alan tüm kamu kurum ve kuruluşlarını kapsamaktadır. Bu kapsama giren başlıca kurum tipleri şunlardır:

• Merkezi idare bakanlıkları ve bağlı kuruluşları: Adalet Bakanlığı (infaz ve koruma memuru), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü (orman muhafaza memuru), İçişleri Bakanlığı (çarşı ve mahalle bekçisi)
• İl özel idareleri ve belediyeler: Zabıta memuru, itfaiye eri, koruma-güvenlik görevlisi, şoför ve destek personeli kadroları için en yüksek talep bu kurumlardan gelmektedir
• Kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT) ve bağlı ortaklıkları: Türkiye Kömür İşletmileri, Devlet Demiryolları, Türk Telekom gibi kuruluşlar; şoför ve destek personeli kadrolarıyla katılabilir
• Düzenleyici ve denetleyici kurumlar ile sosyal güvenlik kurumları: SGK, BDDK, EPDK gibi kuruluşlar da kontenjan ayırabilir
• Mahalli idare birlikleri: Belediyelerin ortak kuruluşları da kapsam dahilindedir

6191 sayılı Kanun ek madde 1 kapsamı, bu kurumlar için farklı bir istihdam kapısı açmaktadır: sözleşmeli erbaş ve erlerin belirli kadrolara atanması. KPSS şartı aranmaması ve hizmet süresinin derece/kademe olarak değerlendirilmesi, bu süreci kamu kurumları için cazip kılmaktadır.

Kamu kurumlarının yükümlülükleri

6191 kapsamında personel yerleştirmek isteyen tüm kamu kurumlarının şu yükümlülükleri vardır:

1. 1
   Kontenjan bildirimi: İlgili unvanlarda yapılacak toplam kontenjanın ve atama izinlerinin %10'unu, 6191 kapsamındaki adaylara ayırmak ve Aralık ayı sonuna kadar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirmek.
2. 2
   Sınav komisyonu kurulumu: Sözlü sınavı yapacak komisyonları oluşturmak. Komisyon, ilgili kurumun personel birimi ve ilgili birim temsilcilerinden oluşur.
3. 3
   Sözlü sınav uygulaması: Kura ile belirlenen 4 kat aday arasından, 3 ay içinde sözlü sınavı yapmak.
4. 4
   Atama işlemi: Sınavda başarılı bulunan adayların atamalarını yapmak ve bilgileri bir ay içinde ilgili bakanlıklara bildirmek.

Kurum uygulamaları ve dikkat edilecekler

Farklı kamu kurumlarındaki insan kaynakları yöneticileri, 6191 kapsamındaki yerleştirme süreçlerini değerlendirirken bazı önemli noktalara dikkat çekmektedir:

• Personel gider oranı sınırlaması: 5018 sayılı Kanun ekli cetvellerde her kurum tipi için farklı personel gider oranları belirlenmiştir. Merkezi idarede %40, belediyelerde %30-%40, KİT'lerde ise kendi mali yapılarına göre oranlar geçerlidir. 6191 kapsamındaki atamalar bu limite tabidir. Özellikle nhỏ ve orta ölçekli belediyelerde bu kontenjanı kullanmak bütçe dengesini zorlaştırabilir.
• İhtiyaç eşleşmesi: 6191 kapsamında atanacak personelin unvanı, kurumun gerçekten ihtiyaç duyduğu alanla örtüşmeyebilir. Zabıta ve itfaiye gibi saha görevleri için uygun olsa da, idari pozisyonlarda deneyim farklılıkları yaşanabilir.
• Eğitim ve uyum süreci: Askeri disiplin ortamından sivil kurum yönetimine geçiş, uyum gerektiren bir süreçtir. Kurumlar, yeni atanan personelin mesleki yeterliliklerini ve sivil yaşama uyum becerilerini değerlendirmelidir.
• Sendika ve toplu sözleşme süreçleri: Atanan personel, 4688 sayılı Sendika Kanunu kapsamında sendika üyeliği ve toplu sözleşme süreçlerine dahil olur. Bu durum, kurum yönetimini toplu sözleşme müzakerelerinde etkiler.
• Kariyer planlaması: 4 yıl unvan kısıtlaması, kurumun kariyer planlama esnekliğini daraltır. Atanan personel, belirli bir süre aynı unvanda kalmak zorundadır.

Başvuru ve yerleştirme sürecinin detaylı dökümü

Kazanılmış hak aylık ve derece hesabı

6191 sayılı Kanunun en önemli mali hükümlerinden biri, sözleşmeli erbaş ve erlikte geçen hizmet sürelerinin memurlukta nasıl değerlendirileceğidir. Buna göre:

• Sözleşmeli erbaş ve erlikte geçen hizmet süreleri, başlangıç derece ve kademelerine sayılır.
• Her yıl bir kademe ilerlemesi ve her 3 yıl bir derece yükselmesi sayılır.
• Bu süreler, 657 sayılı Kanunda öngörülen öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceleri aşmamak kaydıyla değerlendirilir. Hangi öğrenim durumunun hangi başlangıç derecesine karşılık geldiği konusunda memuriyete giriş derece ve kademeleri rehberimizi inceleyebilirsiniz.
• Kazanılmış hak aylık, derece ve kademelerinin tespitinde de hesaba katılır. Güncel aylık gösterge tablosuna bakarak maaşınızdaki yansımayı görebilirsiniz.

Ayrıca, 6191 kapsamında atanan personelinaskerlikte geçen sürelerini emeklilik hesabına dahil ettirebilmesi için hizmet borçlanma ve birleştirme yollarını da değerlendirmesi mümkündür.

Not: Bu tablo, lisans mezunu bir aday için örnek hesaplamadır. Öğrenim durumuna göre başlangıç derecesi değişir. Derece, 657 sayılı Kanunda belirlenen öğrenim durumuna göre yükselinebilecek seviyeyi aşamaz. Ek gösterge oranları da maaş hesabında önemli rol oynar; 6191 kapsamından atanan personel de ek göstergeden yararlanabilir.

Hangi kadro unvanı hangi kamu kurumunda görev yapar?

Örnek senaryo: Kamu kurumunda 6191 yerleştirme süreci

Örneğin, X Kamu Kurumu 2026 yılında toplam 10 zabıta memuru (belediye) veya infaz ve koruma memuru (bakanlık) alımı yapacaktır. Bu durumda 6191 kapsamında şu süreç işler:

1. 1
   Toplam kontenjan: 10 + 5 = 15 kişi (zabıta ve itfaiye unvanları).
2. 2
   %10 kontenjan ayrımı: 15 × %10 = 1,5 → yuvarlama ile en az 1-2 kişi 6191 kapsamına ayrılmalıdır.
3. 3
   Kura ile aday belirleme: Kontenjanın 4 katı (ör. 4-8 kişi) ÇSGB tarafından kura ile belirlenir.
4. 4
   Sözlü sınav: İlgili kurum sınav komisyonu, 3 ay içinde sözlü sınavı yapar.
5. 5
   Atama: Başarılı adaylar zabıta memuru veya itfaiye eri kadrosuna atanır.

Sık yapılan hatalar ve dikkat edilmesi gerekenler

• 657/92 ile karıştırma: Sözleşmeli erbaş ve erlerin kamuda istihdamı 6191 ile özel olarak düzenlendiğinden 657 sayılı Kanunun 92. maddesi kapsamında istihdam edilmeleri mümkün değildir.
• %10 kontenjanı ihmal etme: Kamu kurumları, kontenjan zorunluluğunu göz ardı ederse, atama süreçlerinde yasal sorunlar yaşayabilir.
• Yaş sınırını kontrol etmeme: 41 yaş şartı yeni eklendi; başvuru öncesi bu koşulun doğrulanması gerekir.
• Yıllık başvuru yenilememesi: Başvurunun her yıl yenilenmesi esastır; önceki yılki başvuru geçerliliğini korumaz.
• Atama sonrası unvan değişikliği talebi: 4 yıl unvan kısıtlaması olduğundan, bu süre dolmadan başka bir kadroya geçiş yapılamaz.
• Nitelik belgesi kontrolü: Adayın nitelik belgesinin "olumlu" olması zorunludur; olumsuz belge ile yerleştirme yapılamaz.
• Güvenlik soruşturmasını göz ardı etme: Atama sürecinin vazgeçilmez aşaması güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasıdır; olumsuz sonuç atamayı engeller.

Personel gider oranı ve 6191 etkisi

Her kamu kurumunda personel gider oranı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile belirlenen sınırlar dahilinde olmalıdır. Bu oran, kurumun toplam bütçe gelirlerinin belirli bir yüzdesini aşamaz. 6191 kapsamındaki atamalar, bu genel personel gider oranı hesabına dahil edilir. Dolayısıyla, Tüm kamu kurumlarının %10 kontenjanı tam olarak kullanması her zaman mümkün olmayabilir.

İşçiden memurluğa geçiş: Farklı bir yol

6191 kapsamı, sadece sözleşmeli erbaş ve erler için geçerli bir yerleştirme yoludur. Her kamu kurumunda personel istihdamı birkaç farklı modelde gerçekleşir:

• Kadrolu memur (657): KPSS ile atanır; disiplin, özlük ve maaş sistemi 657'ye tabidir.
• Sözleşmeli personel: 657'nin 4. maddesine tabi; ilgili mevzuat hükümlerine göre alınabilir.
• Sürekli işçi (696 KHK): Taşeron işçilerden geçilen kadro; 4857 İş Kanunu'na tabidir. Belediye şirket işçisi ile kadrolu memur arasındaki farkları detaylıca inceledik.
• 6191 kapsamı: Sadece belirli unvanlarda, kura ve sözlü sınavla yerleştirme; KPSS aranmaz.

Özet

6191 sayılı Kanun ek madde 1, en az 7 yıl hizmetini tamamlayan sözleşmeli erbaş ve erlere kamu kurumlarında —kamu kurumlarında— zabıta, itfaiye, koruma-güvenlik ve benzeri kadrolarda istihdam imkânı tanımaktadır. 2026 değişiklikleriyle bu süreç; yaş sınırı (41), %10 kontenjan zorunluluğu, kura ve sözlü sınav sistemi ile daha kontrollü ve somut hale getirilmiştir. Tüm kamu kurumları, bu kapsamda yerleştirme yaparken personel gider oranı sınırlamalarını, ihtiyaç analizini ve yasal süreçleri birlikte değerlendirmelidir.

Sık sorulanlar

İlgili rehberler

• Belediye şirket işçisi vs kadrolu memur farkı
• Memuriyete giriş derece ve kademeleri
• 2026 memur maaş tablosu
• 2026 aylık gösterge tablosu
• Ek gösterge oranları (2026)
• Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması rehberi
• Hizmet borçlanma ve birleştirme rehberi
• Fiili hizmet zammı ve yıpranma payı (2026)
• 657 sağlık hizmetleri sınıfı mali haklar

Resmi kaynaklar

• 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu (10.03.2011) ve Ek Madde 1 (Ek: 13.07.2013-6496/5 md.)
• 33307 sayılı Resmi Gazete (11.07.2026) — 6191 Ek Madde 1 değişikliği
• 32188 sayılı Resmi Gazete (12.05.2023) — Sözleşmeli Erbaş ve Erlerin Kamu Kurum ve Kuruluşlarında İstihdamına Dair Yönetmelik
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (özellikle md. 92)
• 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu
• 5393 sayılı Belediye Kanunu

Bu metin, 6191 sayılı Kanun, ilgili yönetmelik ve 2026 değişikliklerinin güncel hallerine dayanır. Yerel yönetimler personel birimleri, süreçle ilgili detaylı bilgiyi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından almalıdır. Bu içerik hukuki danışmanlık yerine geçmez.