Engelli Memurların Erken Emeklilik ve Nöbet Muafiyeti Hakları

Engelli devlet memurlarının erken emeklilik ve çalışma hayatındaki hakları, ilk sigortalılık tarihi, tabi olunan sosyal güvenlik mevzuatı ve engellilik durumunun SGK tarafından değerlendirilmesine göre farklılık gösterebilir.

Özellikle 1 Ekim 2008 öncesinde 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununa tabi olarak göreve başlayan memurlar ile bu tarihten sonra ilk defa 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendi kapsamında sigortalı olan memurların emeklilik şartları birbirinden ayrılmalıdır.

Bu rehberde 5510 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamındaki emeklilik şartları, 5434 sayılı Kanuna tabi eski memurların durumu, EKPSS, gece nöbeti ve vardiya muafiyeti, çalışma saatleri, makul düzenleme ve vergi indirimi konuları açıklanmaktadır.

Son güncelleme: 27 Ağustos 2026

Engelli Memur Erken Emekli Olabilir mi?

Evet. Ancak emeklilik şartının belirlenmesinde yalnızca sağlık raporundaki engellilik oranına bakmak yeterli değildir.

İlk sigortalılık veya göreve başlama tarihi, tabi olunan sosyal güvenlik mevzuatı, hizmet süresi, prim/kesenek durumu ve SGK tarafından yapılan sağlık değerlendirmesi birlikte dikkate alınır.

1 Ekim 2008 tarihinden sonra ilk defa 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendi kapsamında sigortalı olan kamu görevlileri bakımından engellilik nedeniyle yaşlılık aylığına ilişkin temel düzenleme 5510 sayılı Kanunun 28. maddesinde yer almaktadır.

1 Ekim 2008 tarihinden önce 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununa tabi olarak göreve başlayanlar hakkında ise 5510 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi kapsamında 5434 sayılı Kanunun ilgili hükümleri ve geçiş hükümleri uygulanmaya devam etmektedir.

5510 Sayılı Kanuna Tabi Engelli Memurların Emeklilik Şartları

5510 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamında belirli çalışma gücü kaybı bulunan sigortalılara, gerekli sigortalılık süresi ve prim şartlarının sağlanması halinde yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanabilen durumlar bulunmaktadır.

Burada önemli olan nokta, kişinin elindeki sağlık raporunda yazan engellilik oranının otomatik olarak emeklilikte aynı şekilde kullanılacağı düşüncesine kapılmamaktır. Emeklilik bakımından ilgili sağlık değerlendirmesi SGK tarafından mevzuata göre yapılır.

İlk Defa Çalışmaya Başlamadan Önce En Az %60 Çalışma Gücü Kaybı Bulunanlar

İlk defa sigortalı olarak çalışmaya başladığı tarihten önce malul sayılmayı gerektirecek derecede çalışma gücü kaybı bulunan ve bu nedenle malullük aylığından yararlanamayan sigortalılar için 5510 sayılı Kanunun 28. maddesinde özel düzenleme bulunmaktadır.

Çalışma Gücü Kaybı %40 ile %59 Arasında Olanlar

5510 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamında çalışma gücü kaybı %40 ile %59 arasında bulunanlar için iki ayrı kademe bulunmaktadır.

Bu nedenle 5510 sayılı Kanuna tabi memurlar bakımından %40-%49 için 18 yıl ve 4.680 gün, %50-%59 için 16 yıl ve 4.320 gün şartları esas alınmalıdır.

1 Ekim 2008 Öncesinde Göreve Başlayan Engelli Memurlar

1 Ekim 2008 tarihinden önce 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununa tabi olarak göreve başlayan kamu görevlileri hakkında 5510 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi uyarınca 5434 sayılı Kanunun ilgili hükümleri ve geçiş hükümleri uygulanmaya devam etmektedir.

Bu nedenle eski memurların emeklilik hesabında doğrudan 5510 sayılı Kanunun 28. maddesindeki tablo kullanılmamalıdır.

Göreve Başlamadan Önce En Az %40 Engelli Olduğu Belirlenenler

5434 sayılı Kanuna tabi olarak göreve başlamadan önce en az %40 oranında engelli olduğunu belgeleyenler veya doğuştan en az %40 oranında engelli olduğunu belgeleyenler bakımından, 5510 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi kapsamında özel hükümler uygulanmaktadır.

Bu kapsamda belirli şartların sağlanması halinde en az 5.400 gün uzun vadeli sigorta kolları primi veya emekli keseneği üzerinden yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanabilen durumlar bulunmaktadır.

5.400 gün şartı, 5510 sayılı Kanunun 28. maddesindeki yeni dönem %60 ve üzeri kuralıyla karıştırılmamalıdır.

Çalışmaya Başladıktan Sonra Çalışma Gücü Kaybı Oluşanlar

5434 sayılı Kanuna tabi eski memurlarda çalışmaya başladıktan sonra oluşan çalışma gücü kaybı bakımından da farklı hükümler bulunmaktadır.

İlgili mevzuat ve SGK uygulamasında çalışma gücü kaybının %50-%59 arasında olması halinde 5.760 gün, %40-%49 arasında olması halinde ise 6.480 gün uzun vadeli sigorta kolları primi bulunanlar bakımından yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanabilen durumlar bulunmaktadır.

5510 ve 5434 Kapsamındaki Şartların Karşılaştırması

Engelli Memur Emekliliğinde Yaş Şartı Var mı?

5510 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamında ilgili yaşlılık aylığı şartlarını sağlayanlar bakımından ayrıca bir yaş şartı aranmaz.

Bu nedenle aşağıdaki ifadeler genel kural olarak kullanılmamalıdır:

• 65 - 15 = 50 yaşında emeklilik
• 65 - 10 = 55 yaşında emeklilik
• Engel oranına göre yaş haddinden 10 veya 15 yıl önce emeklilik

Emeklilikte esas olan, kişinin tabi olduğu mevzuata göre gerekli sigortalılık/hizmet ve prim şartlarını sağlamasıdır.

Malulen Emeklilik ile Engellilik Nedeniyle Yaşlılık Aylığı Aynı mı?

Hayır. Malullük aylığı ile engellilik nedeniyle yaşlılık aylığı farklı sosyal güvenlik kurumlarıdır.

Malullük Aylığı

Malullük, 5510 sayılı Kanunun 25 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Sigortalının çalışma gücünün en az %60'ını kaybetmesi gibi şartların yanı sıra kanunda öngörülen diğer sigortalılık ve prim koşulları değerlendirilir.

Engellilik Nedeniyle Yaşlılık Aylığı

Engellilik nedeniyle kolaylaştırılmış yaşlılık aylığı ise esas olarak 5510 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamında değerlendirilir.

EKPSS ile Atanan Memurların Emeklilik Durumu

EKPSS, engelli adayların kamu kurum ve kuruluşlarına yerleştirilmesinde kullanılan sınav ve yerleştirme sistemidir. Ancak EKPSS ile atanmış olmak tek başına farklı bir emeklilik sistemi oluşturmaz.

Dolayısıyla "EKPSS ile atandı, 10 yıl ve 1.800 günle emekli olur" şeklindeki yaklaşım doğru değildir.

EKPSS Kaç Yılda Bir Yapılır?

EKPSS uygulaması ÖSYM tarafından yayımlanan sınav takvimi ve ilgili kılavuzlar kapsamında yürütülür. Son yıllarda 2022, 2024 ve 2026 yıllarında EKPSS uygulamaları gerçekleştirilmiştir.

2026-EKPSS sonuçlarının sınav tarihinden itibaren dört yıl geçerli olduğu ÖSYM tarafından açıklanmıştır. Başvuru ve sınav tarihleri bakımından her dönem ÖSYM tarafından yayımlanan güncel kılavuz esas alınmalıdır.

Engelli Memura Gece Nöbeti Verilebilir mi?

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 101. maddesi engelli memurlar bakımından gece nöbeti ve gece vardiyası konusunda açık bir koruma sağlamaktadır.

Engelli memurlara isteği dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, kanundaki açık yasağın gece nöbeti ve gece vardiyası için düzenlenmiş olmasıdır. Bu hüküm, engelli memurun bütün gündüz nöbetlerinden otomatik olarak muaf olduğu anlamına gelmez.

Belediyelerde Engelli Memura Gece Nöbeti Verilebilir mi?

Belediyelerde görev yapan memurlar bakımından da 657 sayılı Kanunun 101. maddesi dikkate alınır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün 18 Ekim 2023 tarihli ve E-53773008-622.02-7698693 sayılı görüşünde, belediyede görev yapan engelli personele ilişkin değerlendirmede 657 sayılı Kanunun 101. maddesi esas alınmış ve engelli memurlara isteği dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemeyeceği belirtilmiştir.

Engelli Memurlar İçin Çalışma Saatlerinde Düzenleme

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 100. maddesinde engelli memurlar bakımından çalışma saatlerinin farklı belirlenmesine imkan veren özel bir düzenleme bulunmaktadır.

Engelliler için; engel durumu, hizmet gerekleri, iklim ve ulaşım şartları göz önünde bulundurularak günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile öğle dinlenme süreleri farklı belirlenebilir.

Bu nedenle engelli memurların çalışma koşulları değerlendirilirken çalışma saatlerinin ve görev koşullarının engellilik durumuna uygun şekilde düzenlenmesi de gündeme gelebilir.

Makul Düzenleme Nedir?

5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunda makul düzenleme, engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini diğer bireylerle eşit şekilde kullanabilmesini sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri ifade etmektedir.

5378 sayılı Kanunun 14. maddesinde çalışan veya iş başvurusunda bulunan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik tedbirlerin alınması ve engellilerin çalıştığı işyerlerinde makul düzenlemelerin yapılması zorunluluğu düzenlenmiştir.

Makul Düzenlemeye Örnekler

• Fiziksel erişilebilirlik: Çalışma ortamının engelli bireyin kullanımına uygun hale getirilmesi.
• Çalışma koşulları: Engellilik durumunun gerektirdiği çalışma koşullarının değerlendirilmesi.
• Yardımcı ekipman: Görevin yerine getirilmesi için ihtiyaç duyulan uygun araç ve ekipmanların sağlanması.
• Çalışma alanı: Engellilik durumuna uygun çalışma alanının oluşturulması.

Engelli Memurun Vergi İndirimi Hakkı

Engellilik nedeniyle gelir vergisi avantajlarından yararlanma konusu ile engellilik nedeniyle erken emeklilik konusu birbirinden ayrılmalıdır.

Vergi indirimi belgesi, 5510 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamında engellilik nedeniyle yaşlılık aylığına hak kazanmanın genel ve zorunlu şartı değildir.

Bu nedenle "engelli memur erken emekli olabilmek için mutlaka vergi indirimi belgesi almak zorundadır" şeklinde bir ifade kullanılmamalıdır.

Gelir vergisi yönünden engellilik indirimi ise ayrıca değerlendirilir ve vergi mevzuatındaki şartlara tabidir.

Engelli Memurların Yıllık İzin Hakkı

Engelli memurların tamamına otomatik olarak belirli sayıda ek yıllık izin verilmesini öngören genel bir düzenleme bulunmamaktadır.

Yıllık izin süreleri 657 sayılı Kanunun genel hükümlerine göre belirlenirken sağlık durumuna bağlı olarak hastalık izni, refakat izni veya diğer özel izin hükümleri ayrıca gündeme gelebilir.

Bu nedenle "engelli memura otomatik olarak ek yıllık izin verilir" şeklinde genel bir ifade kullanmak doğru değildir.

Engelli Memurun Emeklilik Başvuru Süreci

Engelli memurun emeklilik başvurusu, tabi olduğu sosyal güvenlik statüsüne ve emeklilik koşullarına göre yürütülür.

1. İlk sigortalılık ve göreve başlama tarihinizi belirleyin.
2. 5434 veya 5510 kapsamında olup olmadığınızı tespit edin.
3. Hizmet ve prim/kesenek kayıtlarınızı kontrol edin.
4. Sağlık durumunuzun emeklilik bakımından hangi mevzuat kapsamında değerlendirileceğini öğrenin.
5. Kurumunuzun personel/insan kaynakları birimine başvurun.
6. Gerekli belgelerin SGK tarafından değerlendirilmesini bekleyin.

Özellikle 5434 sayılı Kanuna tabi eski memurlar bakımından kişiye özel hizmet ve emeklilik hesabı yapılması önemlidir.

5510 Sayılı Kanun Kapsamında Örnekler

Aşağıdaki örnekler yalnızca 5510 sayılı Kanunun 28. maddesindeki sistemi açıklamak amacıyla verilmiştir.

Bu örneklerdeki oranlar, kişinin kendi sağlık raporundaki engellilik yüzdesinin otomatik olarak emeklilikte aynı şekilde kabul edileceği anlamına gelmez. Emeklilik bakımından SGK'nın ilgili mevzuat kapsamında yapacağı değerlendirme önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Engelli Memurlar İçin Pratik Kontrol Listesi

• İlk sigortalılık/göreve başlama tarihinizi öğrenin.
• 5434 veya 5510 kapsamında olup olmadığınızı kontrol edin.
• Hizmet ve prim/kesenek günlerinizi kontrol edin.
• Sağlık raporunuzun emeklilik bakımından hangi mevzuat kapsamında değerlendirileceğini öğrenin.
• Gece nöbeti veya gece vardiyası verilmesi halinde 657 sayılı Kanunun 101. maddesini dikkate alın.
• Çalışma koşullarınızda engellilik durumunuz nedeniyle güçlük bulunuyorsa makul düzenleme talebinizi yazılı olarak iletin.
• Vergi indirimi ile emeklilik işlemlerini birbirinden ayrı değerlendirin.
• Kişisel emeklilik hesabınız için kurumunuzun personel birimi ve SGK'nın değerlendirmesini esas alın.

Engelli Memurlar İçin Sonuç

Engelli memurların erken emeklilik hakkı, tek bir yaş veya prim tablosundan ibaret değildir. Özellikle 1 Ekim 2008 öncesinde 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununa tabi olarak göreve başlayanlarla, 1 Ekim 2008 sonrasında 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendi kapsamında ilk defa sigortalı olanların durumları birbirinden ayrılmalıdır.

5510 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamında; çalışma gücü kaybı %50-%59 arasında olanlar için 16 yıl ve 4.320 gün, %40-%49 arasında olanlar için 18 yıl ve 4.680 gün şartları bulunmaktadır. İlk defa çalışmaya başlamadan önce en az %60 çalışma gücü kaybı bulunanlar bakımından ise 15 yıl ve 3.960 gün şartı uygulanabilen durumlar vardır. Bu şartlarda ayrıca yaş şartı aranmaz.

5434 sayılı Kanuna tabi eski memurlar bakımından ise 5510 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi kapsamındaki özel ve geçiş hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Nöbet bakımından 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 101. maddesi açık olup, engelli memurlara isteği dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez. Belediyelerde görev yapan memurlar bakımından da Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün konuya ilişkin görüşünde aynı hüküm esas alınmıştır.

İlgili Rehberler

• Memur Emeklilik Şartları 2026 — Memurların genel emeklilik şartları ve hesaplama
• Ek Gösterge Oranları — Derece, kademe ve ek gösterge bilgileri
• Memuriyetten İstifa ve Geri Dönüş — İstifa ve yeniden memuriyete atanma şartları
• Memur Heyet Raporu ve Maaş Kesintisi — Sağlık raporlarının memuriyet ve maaş yönünden etkileri

Yasal Dayanaklar

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — özellikle 25, 28 ve geçici 4. maddeler
• 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu — 5510 sayılı Kanunun geçici 4. maddesi kapsamında uygulanmaya devam eden hükümler
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu — özellikle 53, 100, 101 ve 102. maddeler
• 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun — makul düzenleme ve istihdam hükümleri
• Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları Hakkında Yönetmelik
• ÖSYM 2026-EKPSS kılavuzu ve duyuruları
• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün 18.10.2023 tarihli ve E-53773008-622.02-7698693 sayılı görüşü

Bu içerik MemurÖzlük tarafından mevzuat ve resmi kurum açıklamaları esas alınarak hazırlanmıştır. Mevzuat değişiklikleri nedeniyle emeklilik şartları ve uygulamalar zaman içinde değişebileceğinden, işlem tarihinde yürürlükte bulunan mevzuat ve SGK uygulaması ayrıca kontrol edilmelidir.